De zorg begint niet pas bij de professional. Gezondheid en welzijn starten in de samenleving, bij mensen thuis, in buurten en gemeenschappen. Om zorg toegankelijk én werkbaar te houden, is een sterke verbinding tussen formele en informele zorg essentieel. Denk aan samenwerking tussen zorgprofessionals, vrijwilligers, mantelzorgers en naasten.
Om in kaart te brengen hoe deze samenwerking er in de praktijk uitziet, heeft Sigra een vragenlijst uitgezet onder haar leden. De inzichten uit deze inventarisatie geven een beeld van hoe organisaties de samenwerking met informele zorg ervaren en vormgeven.
De druk op de zorg blijft toenemen. Tegelijkertijd neemt het aantal mantelzorgers niet toe. Veel organisaties zoeken naar manieren om samen te werken met informele zorgverleners, maar lopen tegen vragen aan:
Sigra is als netwerkorganisatie betrokken bij de verbinding tussen formele en informele zorg. In de regio's kennen we het speelveld, de netwerken en de uitdagingen. We brengen organisaties bij elkaar, bundelen kennis en signaleren kansen voor samenwerking. Om beter zicht te krijgen op hoe de samenwerking tussen formele en informele zorg in de praktijk vorm krijgt, heeft Sigra een vragenlijst uitgezet onder haar leden. De inzichten op deze pagina geven een beeld van hoe organisaties naar informele zorg kijken, hoe de samenwerking wordt ingevuld en waar kansen liggen voor verdere ontwikkeling. De uitkomsten zijn verkennend en bedoeld om het gesprek in de regio verder te brengen.
Informele zorg is voor velen een herkenbaar en belangrijk onderdeel van de zorg en ondersteuning. Uit de vragenlijst blijkt dat er in de basis een gedeeld beeld is van waar informele zorg om draait. Uit de antwoorden komen een aantal belangrijke aandachtspunten naar voren:
Deze inzichten laten zien dat een brede en meer praktijkgerichte kijk op informele zorg helpt om beter aan te sluiten bij hoe de samenwerking met informele zorgverleners daadwerkelijk vorm krijgt.
Veel organisaties geven aan dat er een visie, beleid en/ of strategie aanwezig is rondom de samenwerking met informele zorg. Daarbij verschilt het per organisatie in hoeverre dit concreet is uitgewerkt en daadwerkelijk wordt toegepast in de praktijk. Er liggen kansen om:
“We willen informele zorg ook meer betrekken bij het beleid en strategie ontwikkeling zodat we ook hun visie meenemen.”
De houding ten opzichte van de samenwerking met informele zorg is positief. Medewerkers zien de meerwaarde van samenwerking met vrijwilligers en mantelzorgers en waardering voor hun inzet is duidelijk aanwezig.
Vaak wordt daarbij de meerwaarde voor de cliënt of bewoner genoemd. Door samen te werken met informele zorg ontstaat meer aandacht, blijven sociale netwerken beter behouden en kan de kwaliteit van zorg en welzijn worden versterkt. Daarnaast wordt samenwerking gezien als een manier om verantwoordelijkheid te delen en professionals te ontlasten.
Tegelijkertijd wordt ook benoemd dat deze samenwerking vraagt om wederzijds begrip van elkaars positie en verantwoordelijkheden. Duidelijke afspraken over rollen en taken kunnen hierbij helpen. Het vraagt van zorgprofessionals een andere manier van werken: van zorgen voor naar zorgen met elkaar. Daarnaast is er een verschil zichtbaar in de perceptie van de samenwerking met mantelzorgers en vrijwilligers:
De belangrijkste meerwaarde van samenwerken met informele zorg is:
“Meer aandacht voor bewoners, hogere kwaliteit van leven en gedeelde verantwoordelijkheid.”
De samenwerking tussen formele en informele zorg krijgt in de praktijk op veel plekken al vorm. Tegelijkertijd blijkt dat hoe deze samenwerking eruitziet, sterk kan verschillen per organisatie, team of situatie.
Over het algemeen is de inzet van vrijwilligers in veel organisaties wel relatief goed georganiseerd en ingebed in processen en rollen. Samenwerken met mantelzorgers is daarentegen vaker afhankelijk van de situatie en vraagt meer afstemming, duidelijke afspraken en begeleiding. Om de samenwerking met informele zorg te organiseren bestaan er bij veel organisaties functies die specifiek gericht zijn op de verbinding tussen formele en informele zorg, zoals projectleiders of coördinatoren informele zorg. Zij richten zich op het maken van beleid en scholing en de werving en verbinding van vrijwilligers. Trainingen, tools en gedeelde werkwijzen voor professionals zijn niet altijd beschikbaar of bekend. Hier ligt dus een grote kans voor betere informatievoorziening.
“De informele zorg staat heel dichtbij de informele zorg. We kunnen niet meer zonder.”
Afbeelding: Een tabel met de antwoorden van vraag 5 (zie online doc)
Steeds meer professionals zijn zelf ook mantelzorger (lees meer over het onderzoek van CBS: Werkende mantelzorgers in beeld). Uit de inventarisatie blijkt dat organisaties beperkt zicht hebben op hoeveel medewerkers mantelzorgtaken combineren met hun werk. Mantelzorgende medewerkers vormen daarmee een belangrijk, maar nog relatief onzichtbaar onderdeel binnen organisaties.
Er is vaak geen expliciet beleid of duidelijke visie rondom medewerkers die ook mantelzorgtaken verrichten in de privésituatie. De invulling ligt in de praktijk vaak bij de leidinggevende en komt neer op maatwerk.
De behoefte verschilt per organisatie en per fase waarin men zich bevindt. Dit maakt dat er niet één duidelijke richting of oplossing is, maar vooral ruimte nodig is om ervaringen te blijven delen en het gesprek met elkaar te voeren. Sigra volgt deze ontwikkelingen en verkent samen met het netwerk waar behoefte ligt en wat daarbij kan helpen.
Werk je binnen een organisatie aan dit thema – bijvoorbeeld als HR‑medewerker, projectleider, beleidsmedewerker of zorgprofessional? Dan nodigen we je uit om de vragenlijst in te vullen. Daarmee help je om het beeld verder aan te scherpen en beter zicht te krijgen op wat er speelt in de regio. Vul de vragenlijst hier in: Qualtrics-enquête | Qualtrics Experience Management
