Bewustwording
Een digitaal vriendelijk aanbod gaat niet alleen over de technologie. Het betekent ook dat je let op:
- toegankelijkheid
- privacybescherming
- duidelijke uitleg
- ondersteuning voor mensen die minder digitaal vaardig zijn.
Bij het inkopen van nieuwe systemen is het belangrijk om hier op te letten en afspraken te maken met je leverancier op bijvoorbeeld de gebruiksvriendelijkheid van het product. Dit helpt om de kwaliteit te verbeteren en zorgt voor meer vertrouwen en inclusie van de gebruikers.
Inclusief aanbod
Digitale middelen kunnen voor sommige mensen een drempel zijn. Daarom is het belangrijk dat een organisatie nadenkt over wie er mogelijk wordt uitgesloten en waarom. Denk niet alleen aan mensen met weinig digitale vaardigheden, lage gezondheidsvaardigheden of een beperking. Voor iedereen kan een nieuwe technologie ingewikkeld zijn.
Aandacht voor ethiek, transparantie en menselijke autonomie
Beter gebruik van data en de inzet van AI-toepassingen in de zorg biedt kansen voor kwaliteitsverbetering en werkdrukverlaging, maar dit gaat niet vanzelf. Om te voorkomen dat technologie leidt tot wantrouwen of het afhaken van mensen, is er aandacht nodig voor ethiek, transparantie en menselijke autonomie. Echte innovatie slaagt pas wanneer professionals en cliënten begrijpen hoe deze systemen werken en het goed kunnen gebruiken, zodat ze vertrouwen houden in de toepassing.
Tot slot kan of wil niet iedereen alles digitaal regelen. Het blijft belangrijk om altijd een alternatief te bieden, zoals telefonisch contact of een fysiek loket.
Tips om meer bewustzijn te creëren
Creëer meer bewustzijn door sessies over digitale inclusie te organiseren, verhalen van cliënten te delen of een checklist te gebruiken: Hoe digitaal vriendelijk is ons aanbod?
Bekijk ook:
- Digitale vaardigheden | Pharos, expertisecentrum gezondheidsverschillen
- De materialen van Digivaardig in de zorg
- Speel de Escapekoffer Digitale Inclusie van Pharos
Begeleidingsethiek
Ook de aanpak begeleidingsethiek kan hierbij helpen. Samen met betrokkenen rondom een nieuwe technologie breng je de kansen en risico's in kaart en prioriteer je de waarde. De aanpak is ontwikkeld om met betrokkenen verantwoord en toekomstbestendig handen en voeten te geven aan het ontwerp, de inzet en het gebruik van een technologische toepassing in een bepaalde context.
Kennisdeling
Het hoofdstuk Kennisdeling is opgedeeld in:
- Wat heb je te organiseren?
- Met welke wetgeving moet je rekening houden?
- Welke kennisinstellingen/ initiatieven zijn goed om te kennen?
1. Wat heb je te organiseren?
Belangrijke kenmerken van een digitaal toegankelijke organisatie
Organisaties die digitale toegankelijkheid duurzaam geborgd hebben in hun processen voldoen aan een aantal belangrijke kenmerken.
Inzicht in verplichtingen
Organisaties moeten maatregelen nemen om digitaal toegankelijker te worden. Dat staat in de wet. Alle websites, intranetten, cloudapplicaties, apps en online documenten moeten door iedereen te gebruiken zijn. Er zijn nog meer verplichte wetten en standaarden, bijvoorbeeld voor privacy, security en archivering. Daarom is het handig om te weten wat je allemaal online hebt en in hoeverre je voldoet aan deze wetten en standaarden.
Digitaal toegankelijk by design
Je kunt prima aan de wet voldoen en toch slecht digitaal toegankelijk zijn. Daar is niemand mee geholpen. Organisaties die digitale toegankelijkheid vooral als een verplichting zien, missen de kern van de boodschap: dat iedereen mee moet kunnen doen. Digitaal toegankelijk by design betekent dat toegankelijkheid het uitgangspunt is bij alles wat je doet, voor iedereen in je organisatie.
Denk daarbij aan begrijpelijke taal, begrijpelijke pictogrammen, een toegankelijke interface, ondersteuning door het kunnen oplezen van de tekst en zorgen voor meerdere manieren om informatie te krijgen zoals tekst en audio (voorleesfunctie) of video’s met ondertiteling. Niet iedereen kan of wil alles digitaal regelen. Het blijft belangrijk om altijd een alternatief te bieden, zoals telefonisch contact of een fysiek loket. Aandacht voor toegankelijkheid is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Het vraagt om verandering van de organisatiecultuur, te beginnen bij de leiding van de organisatie.
Leiding van de organisatie betrekken
De leiding van de organisatie speelt een doorslaggevende rol in het zorgen voor een digitaal vriendelijke organisatie. Iemand met eigenaarschap zorgt ervoor dat de organisatie voldoet aan de wetgeving en ambities. De leiding van de organisatie ontwikkelt de strategie, vertaalt dit naar beleid en organiseert de randvoorwaarden. Merk je dat het soms lastig is om iedereen in jouw organisatie mee te krijgen? Betrek dan eerst de leiding van de organisatie bij jouw missie. Digitale inclusie sluit vaak aan bij andere thema’s die vaak al aandacht krijgen in de organisatie, zoals diversiteit, inclusie, klantvriendelijke dienstverlening of compliance.
Bronnen: Organisatiecultuur en toegankelijkheid | Digitoegankelijk en Digitale vaardigheden | Pharos, expertisecentrum gezondheidsverschillen.
2. Met welke wetgeving moet je rekening houden?
Onderwerp | Uitleg | Relevante wetgeving |
1. Toegang voor iedereen (non-discriminatie) | Digitale zorg moet voor iedereen toegankelijk zijn. Organisaties moeten rekening houden met verschillen in digitale vaardigheden, beperkingen en taalniveau en mogen niemand uitsluiten. |
|
2. Toegankelijke en bruikbare digitale systemen | Digitale toepassingen moeten niet alleen bestaan, maar ook daadwerkelijk bruikbaar zijn voor iedereen, inclusief mensen met een beperking of lage digitale vaardigheden. |
|
3. Begrijpelijkheid en eerlijke communicatie | Gebruikers moeten begrijpen hoe digitale systemen werken en wat er met hun gegevens gebeurt. Communicatie moet duidelijk, eerlijk en niet misleidend zijn. |
|
4. Bescherming van kwetsbare mensen | In welzijn en zorg is vaak sprake van kwetsbare groepen. Dit vraagt om extra zorgvuldigheid en bescherming bij het gebruik van digitale middelen en data. |
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft een aantal kerntaken en richtlijnen opgesteld voor het uitvoeren van een Data Protection Impact Assessment (DPIA). Dit een verplicht AVG-instrument waarmee organisaties vooraf de privacyrisico's van een gegevensverwerking in kaart brengen. |
5. Menselijke regie en verantwoorde technologie | Technologie en AI mogen ondersteunen, maar beslissingen moeten begrijpelijk blijven en onder menselijke controle staan. |
|
6. Toegang tot digitale zorg en gegevens | Cliënten/gebruikers moeten hun gegevens kunnen inzien en gebruiken via digitale middelen, op een manier die voor hen toegankelijk en begrijpelijk is. |
Telecommunicatiewet |
7. Verantwoord inkopen en organiseren | Organisaties blijven verantwoordelijk voor de digitale systemen die zij gebruiken en moeten eisen stellen aan leveranciers. |
|
3. Welke kennisinstellingen / initiatieven zijn goed om te kennen?
Pharos, expertisecentrum gezondheidsverschillen
Pharos is de landelijke expertorganisatie die organisaties ondersteunt bij het toegankelijk maken van digitale diensten voor iedereen. Lees meer.
Pharos
Movisie
Movisie is het landelijk kennisinstituut voor een samenhangende aanpak van sociale vraagstukken. Zij hebben ook kennis over digitale inclusie. Lees meer.
Movisie
Stichting Medmij
MedMij is de Nederlandse standaard voor het veilig uitwisselen van medische gegevens tussen zorggebruikers en zorgaanbieders. Lees meer.
Stichting Medmij
Het online kennis- en leernetwerk Digitale Zorg van Vliegwiel
Vliegwiel is een programma van Patiëntenfederatie Nederland. Het netwerk helpt organisaties op weg en stimuleert zorgverleners om digitale zorg aan te bieden, zodat meer mensen ervan profiteren. Lees meer.
Vliegwiel
Centrum voor Digitale Inclusie
Het Centrum voor Digitale Inclusie van de Universiteit Twente helpt gemeenten, organisaties en overheden om een écht digitaal inclusieve samenleving te realiseren. Lees meer. Centrum voor Digitale Inclusie
Tools
Hieronder vind je praktische tools en normeringen die helpen bij digitale toegankelijkheid.
Focus | Inhoud | Meer informatie |
Schrijfsimpel | Schrijf Simpel geeft je in één keer een voorzet voor je brief of tekst in duidelijke taal, met behulp van kunstmatige intelligentie (AI). Dat bespaart je veel tijd. Schrijf Simpel vertelt je ook wat er is veranderd en waarom. En geeft je tips voor de volgende keer. | Schrijfsimpel |
Lees Simpel | Lees Simpel is een gratis app die helpt om moeilijke brieven en teksten begrijpelijk te maken. Het werkt in 3 stappen: 1. Je maakt een foto van een brief (bijv. van de gemeente, zorgverzekeraar of school). 2. De app gebruikt AI (kunstmatige intelligentie) om de tekst te analyseren. 3. Je krijgt binnen enkele seconden een korte samenvatting in eenvoudige taal. | Lees Simpel app |
Voorlichtingsmaterialen en beeldverhalen van Pharos | Pharos ontwikkelt voorlichtingsmateriaal en beeldverhalen voor gesprekken met patiënten en cliënten. Deze materialen zijn getest met de doelgroep. | Voorlichtingsmaterialen |
Hulpmiddelen en ondersteuning digitale toegankelijkheid - Digitale Overheid | De Digitale Overheid biedt hulpmiddelen en ondersteuning. Zoals een PDF-checker, waarmee je de toegankelijkheid van je bestanden controleert en inzicht hebt in het leesniveau van een tekst. | Hulpmiddelen en ondersteuning |
Checklist Toegankelijke informatie van Pharos | Deze checklist helpt bij het maken van begrijpelijk voorlichtingsmateriaal, zoals folders, apps, websites en eHealth. Gebruik deze checklist voordat je het materiaal gaat ontwikkelen. | Checklist Toegankelijke informatie |
Publicroam: veilige wifi voor bezoekers, patiënten, cliënten, hun naasten en medewerkers | Als je deze dienst inkoopt kunnen alle bezoekers en medewerkers veilig gebruik maken van openbare wifi in jouw organisatie. Publicroam is een Nederlandse sociale onderneming die veilige, naadloze wifi-toegang biedt op openbare locaties. Het werkt zoals eduroam in het onderwijs, maar dan voor de publieke ruimte: bibliotheken, gemeentehuizen, sportaccommodaties en zorg- en welzijnsorganisaties. Gebruikers maken eenmalig een gratis persoonlijk account aan. Daarna verbinden ze automatisch met het wifi-netwerk op elke deelnemende locatie in Nederland zonder wachtwoorden of het invullen van formulieren. | Publicroam |
Tolkie | Teksten voor laaggeletterden | Als je als organisatie deze tool inkoopt kun je er voor zorgen dat laaggeletterden teksten van de organisatie kunnen lezen op hun eigen leesniveau. | Tolkie |
Steffie | Steffie legt moeilijke onderwerpen uit in makkelijke taal, met korte zinnen, duidelijke plaatjes en een voorleesfunctie. Dat maakt de website geschikt voor iedereen die een extra zetje kan gebruiken om de wereld beter te begrijpen. Daarnaast wordt Steffie ook veel gebruikt in de zorg, vooral door begeleiders die cliënten willen helpen met begrijpelijke uitleg over dagelijkse onderwerpen. | Steffie.nl |
Technologie met een menselijk kompas en de eindgebruikers centraal
Bestuurlijk navigeren door de juiste vragen
Dit kompas, met diverse vragen vanuit vier kernwaarden, kan helpend zijn in de ontwikkeling van AI in zorg en welzijn. Hoe hou je als hogerlijnmanagement koers, als AI steeds meer deel wordt van je zorgproces? Met een praktijkcasus én vier kernwaarden (privacy, inclusie, kwaliteit en werkplezier) als kompas gingen bestuurders in gesprek over wat de juiste vragen zijn om te stellen op welk moment in het proces. Dit heeft een waardevolle set aan reflectievragen opgeleverd, die helpen om AI zorgvuldig én passend bij de organisatie in te zetten.
Xperience Level Agreement (XLA)
Een Xperience Level Agreement (XLA) is een manier om structureel inzicht te krijgen in de eindgebruikerservaring. Er is door het XLA-instituut en Nictiz de pilot ‘Gebruiksvriendelijkheid meten en verbeteren in de zorg' uitgevoerd. In deze pilot wilde men aantonen dat sturen op ervaren gebruiksvriendelijkheid (met XLA als aanpak) leidt tot beter bruikbare digitale zorg en effectievere samenwerking in de keten.
Knelpunten en verbetermogelijkheden
Er werd gekeken naar: de inrichting van het scherm en de mate waarin het systeem de werkpraktijk ondersteunt en de manier waarop ermee wordt gewerkt. Gezamenlijk wordt in kaart gebracht waar knelpunten en verbetermogelijkheden liggen van zowel het product als wel het optimalisatieproces. Voor Nictiz en het XLA-instituut biedt de pilot inzichten over de werking en effecten van deze aanpak voor opschaalbaarheid in de zorg. In deze pilot werd gewerkt met drie koplopergroepen: Simac en topmondzorg, OGD en Accare, Genus Care en Axioncontinu.
Fysieke en telefonische ondersteuning
Altijd een alternatief bieden
Niet iedereen kan of wil alles digitaal regelen. Het blijft belangrijk om altijd een alternatief te bieden, zoals telefonisch contact of een fysiek loket. Zorg dat medewerkers getraind zijn in het herkennen en ondersteunen van mensen die moeite hebben met digitale middelen. Denk bijvoorbeeld aan een ‘digitale buddy’, een vrijwilligersnetwerk of een fysieke balie. Bekijk ook de Patiëntenreis van Pharos voor inzicht in de verschillende stappen en drempels die iemand kan ervaren.
Ondersteuning bij digitale zorg
Organisaties kunnen ook gebruikmaken van de helpdesk digitale zorg. Daar kunnen patiënten en cliënten terecht met technische vragen over zorgapps, zoals HuisartsDichtbij, MedGemak en Uw Zorg Online. Een aantal Sigra-leden maakt hier al gebruik van.
Samen werken we aan een digitaalvriendelijk aanbod dat aansluit bij de behoeften en mogelijkheden van álle inwoners in de regio.
Bekijk de andere thema's van de wegwijzer
Meer informatie
